Tá tuilleadh fianaise de sheanláthair chónaithe agus eaglasta aimsithe ag seandálaithe in áit ar a dtugtar Díseart Cholm Cille sna Cruacha Gorma i ndeisceart Dhún na nGall.

Seo an dara tochailt atá déanta ag lucht seandálaíochta san áit ó 2019.

Tá súil ag na tochaltóirí ó Institiúid Teicneolaíochta Shligigh an láthair a rianú siar go dtí an séú haois le cur leis an tuairim gur bhunaigh an naomh Conallach mainistir bheag ansin idir na blianta 521 agus 560 AD sular imigh sé go hAlbain.

I measc na séad a d'aimsigh na seandálaithe, tá clocha cairn, clocha faobhair, clocha paidrín agus gloine - fianaise gur ionad cónaithe, urnaí agus táirgíochta a bhí ann.

De réir an tseanchais áitiúil, tá an áit luaite le Naomh Colm Cille le cuimhne na ndaoine.

Deirtear gur tháinig Colm Cille go hInbhear i dtús an tséú haois agus gur bhunaigh sé mainistir ansin i gcomhar le Naomh Náil.

Bhog Colm Cille níos faide ó thuaidh ina dhiaidh sin chuig díseart atá in aice le Leitir Beara, áit ar bhunaigh sé a mhainistir féin. Bhí tobar ann cheana agus bheannaigh sé é.

In 2016, rinneadh suirbhé geoifisiceach ar an láthair a bhfuil claí cloch thart uirthi ach níor cuireadh lián riamh inti go dtí trí bliana ina dhiaidh sin nuair a fuair IT Shligigh maoiniú lena aghaidh.

In 2019, thángthas ar phíopaí cré chomh maith le píosaí de photaí agus de chlocha tine agus jéiníos eile. I mbliana fuarthas tuilleadh iarsmaí fós, mar a mhínigh Éamon Ruiséil, maor na foirne seandálaíochta:

"Fuaireamar píosa de chloch cairn. Is léir gur ón Nua-Mheánaois a tháinig sí. Bhí sin ar fheabhas ach chomh maith leis sin, fuaireamar roinnt déantán ón Ré Réamhstairiúil ... ."

Dúirt Fiona Beglane ó IT Shligigh, agus atá i gceannas ar an tochailt féin, go bhfuil sraodbhalla le feiceáil atá ag coinneáil láthair adhlactha ina háit agus gur léir gur compal atá ann ina raibh cillín nó eaglais bheag.

I mbliana, fuair na seandálaithe maoiniú ón togra oifigiúil atá ag comóradh 1500 bliain ó rugadh Colm Cille agus má fhaigheann siad tuilleadh maoinithe tá súil acu breis iarsmaí a aimsiú ón láthair shuntasach seo.