Seantithe scoile atá tréigthe agus na cuimhní cinn a bhaineann leo is ábhar do leabhar nua atá le seoladh go luath.
I gcaitheamh cúig bliana rinne an grianghrafadóir Enda O'Flaherty iniúchadh ar bhreis agus 240 seanscoil ar fud na hÉireann.
Tá fáil anois ar na scéalta a bhailigh sé fúthu agus na grianghraif a cheansaigh sé sa leabhar Deserted Schoolhouses of Ireland.
Tá formhór na seanscoileanna sa leabhar suite i gcontaetha in iarthar na tíre agus sna contaetha le hais na teorann, ceantair atá buailte go holc ag imirce agus bánú tuaithe.
Deir Enda O’Flaherty gur suim sna foirgnimh féin a spreag é chun tabhairt faoin tionscnamh i dtosach ach ansin gur bheartaigh sé cuimhní cinn na ndaoine a d’fhreastail ar na scoileanna a bhailiú chomh maith.
"Tá atmaisféar speisialta sna scoileanna seo. Tá scéalta ins na ballaí agus nuair a bhuail mé leis na daoine a shuigh sna scoileanna seo agus nuair a chuala mé na cuimhní cinn a bhí acu do thuig mé go raibh cumhacht ar leith ann."
I measc na bhfoirgeamh atá sa leabhar tá scoileanna i bhFaoide - oileán beag i mBá Bheanntraí - Droim Lis, Co Liatroma, agus an Seanmhachaire i gCo Mhaigh Eo.
Tá Scoil Náisiúnta Mháistir Gaoithe i nGaeltacht Uíbh Ráthaigh i gCo Chiarraí ar cheann de na scoileanna is sine sa leabhar. Tógadh í sa bhliain 1847.
Deir iarscoláire na scoile, an tAthair Pádraig Ó Siochrú, go raibh saol na scoile dian ar leanaí agus é ag fás suas. Bhí beirt tuismitheoirí leis ag muineadh sa scoil, chomh maith lena athair críonna agus a mháthair chríonna rompu.
"Bhí an saol deacair againn. Ní raibh mórán fonn ar an máistir an tslat a spáráil, ach b’in an saol an uair sin. Tá cuimhní geala agama ar an scoil leis mar gur ann a bhuaileas le cairde saoil.
Bhí dhá chlós sa scoil an uair sin, ceann do bhuachaillí agus ceann do chailíní. Is cuimhin liom go mbíodh arán bán agus cócó á thabhairt amach le haghaidh lóin."
An tAthair Pádraig Ó Siochrú le grianghraf de Scoil Mháistir Gaoithe i 1912
Deir Enda O’Flaherty gur thug sé faoin tionscnamh d'fhonn oidhreacht na seanscoileanna a chaomhnú.
"Tá cuid mhaith de na scoileanna seo ag titim as a chéile, tá siad lofa, níl aon duine ag tabhairt aire dóibh. Ní fada uainn an lá go mbeidh siad imithe agus is mór an trua é sin mar tá stair ár muintire sna scoileanna seo."
Seolfar an leabhar go hoifigiúil i gCorcaigh Dé hAoine 8 Márta.
