Tom Crean

Bhí ceacht an lae inniu le Múinteoir Ray faoin taiscéalaí cróga Éireannach Tom Crean.  

Caithfidh muid súil siar anois ar scéal a bheatha agus féach an féidir libh roinnt ceisteanna a fhreagairt faoi na heachtraí a bhí aige.  

Rugadh Tom Crean i gContae Chiarraí in 1877.  Feirmeoirí ab ea a thuismitheoirí.  Ba é rún a chroí bheith ina mhairnéalach lá éigin.  Nuair a bhí sé 15 ghoid sé culaith agus roinnt airgid agus liostáil sé sa Chabhlach Ríoga. 

Bhí a chéad turas taiscéalaíochta ag Tom i dteannta an Captaen Robert Scott ar an long 'Discovery'.  Ba é an aidhm a bhí acu ná bheith ar an gcéad grúpa taiscéalaithe leis an Mol Theas a shroicheadh.  Chuaigh an long i sáinn ar an slí, í greamaithe sa leac oighir ar feadh beagnach dhá bhliain. In aineoinn seo, bhain siad curiarracht amach toisc iad bheith ar an ngrúpa taiscéalaithe ba chóngaraí riamh don Mol Theas a bhaint amach. Ní raibh siad ach 575 míle ó cheann scríbe.

Rinne siad iarracht é a dhéanamh arís roinnt blianta níos deireannaigh i 1911. Chuaigh na fir ar bord loinge an ‘Terra Nova’, i dteannta 16 eile.  Agus an turas faoi lán seoil, shocraigh an Captaen Scott nach mbainfeadh ach cúigear den chriú ceann scríbe amach.  Níor roghnaíodh Tom agus bhí sé croíbhriste.  In aineoinn gur éirigh le foireann Scott an Mol Theas a bhaint amach, d’éirigh leis an taiscéalaí Ioruach Roald Amundsen an Mol a bhaint amach rompu, agus iad a chloí. Ar a n-aistear ar ais, bhásaigh Scott agus a cheathrar comrádaithe de bharr dó seaca nuair a tháinig titim ollmhór sa teocht. 

Tom agus foireann san Antartach i 1911.

Chuaigh Tom i bpáirt le Ernest Shackleton ar thuras taiscéalaíochta go dtí an Antartach i 1914.  'Endurance' an t-ainm a bhí ar an misean, ainmnithe in onóir an bháid a bhí acu.  Ba í an aidhm a bhí acu ná siúl trasna an Antartach, ó chósta go cósta. Agus iad ar an slí, chuaigh an bád i sáinn sa leac oighir ar feadh beagnach deich mí. Dá bharr seo, cuireadh an bád na mílte dá cúrsa agus ní raibh aon mhodh cumarsáide acu.  I ndiaidh roinnt mhaith míonna, briseadh an bád sa leac oighir. Fuair siad tearmann ar Oileán Eilifinte. Threoraigh Tom buíon beag fir ar ais go dtí an tSeoirsia Theas, san áit ar thosaigh an misean. D’éirigh leis cabhair a fháil agus sábháileadh Shackleton agus a fhoireann.  D’fhill Tom go hÉirinn agus d’oscail sé teach tábhairne darb ainm an ‘South Pole Inn’ in Abhainn an Scáil, Contae Chiarraí.  Fuair sé bás i 1938. 

Ceisteanna 

1) Cén áit agus cén uair ar rugadh Tom Crean?

_______________________________________________________________________________

2) Cén aois a bhí Tom nuair a chuaigh sé isteach sa Chabhlach?

_______________________________________________________________________________

3) Cé a bhí i gceannas ar an dturas taiscéalaíochta 'Discovery'?

_______________________________________________________________________________

4) Cén bhliain ar thosaigh an turas taiscéalaíochta 'Terra Nova'?

_______________________________________________________________________________

5) Conas ar bhásaigh an Captaen Scott agus a fhoireann?

_______________________________________________________________________________

6) Cén t-ainm a bhí ar an mbád a bhi faoi stiúir Ernest Shackleton?

_______________________________________________________________________________

7) Cén áit ar thosaigh misean an Endurance?

_______________________________________________________________________________

8) Cén áit ar thóg foireann Endurance tearmann?  Cén fáth?

_______________________________________________________________________________

9) Cén t-ainm a bhí ar theach tábhairne Tom Crean?  Cá raibh sé lonnaithe?

_______________________________________________________________________________

10) Cén bhliain ar bhásaigh Tom Crean?

_______________________________________________________________________________

                                       Comprehension & Questions courtesy of twinkl.ie 

 

Cuirigí grianghraif chugainn don méid atá déanta agaibh.  Iarraigí ar bhur dtuismitheoirí cabhrú leat iad a sheoladh chugainn. 

Dialann Tom

D'iarr an Múinteoir Ray oraibh iontráil ó dhialann taiscéalaíochta Tom Crean a scríobh.  Tá leathanach thíos óna dhialann le líonadh agus tá spás fágtha chun gur féidir leat pictiúr a tharraingt d’eachtra. Seo roinnt smaointe duit don iontráil dialainne.  – 

Iontráil dialainne Tom i ndiaidh do dul sa Chabhlach Ríoga. 

Iontráil dialainne Tom nuair a chuaigh an 'Discovery’ i sáinn sa leac oighir.  Nó a chuntas i ndiaidh bheith sáinnithe san oighear ar feadh bliana. 

Iontráil dialainne Tom tar éis do a chloisteáil nach mbeadh sé ag dul leis an gCaptaen Scott go dtí an Mol Theas.

Turgnamh Oighir Antartacha

 Agus muid ag caint ar leac oighir chuir sé i gcuimhe dúinn cleas draíochta oighir gur féidir leat  a dhéanamh do do chlann. 

 Ag teastáil uait: Oighear, gloine, uisce, sreangán / snáithe, salann

Le déanamh

  1. Líon gloine le huisce go dtí an barr.
     
  2. Gearr píosa sreangáin níos leithne ná an ghloine. 

  3. Cuir ciúb leac oighir san uisce.  Beidh sé ar snámh ar bharr an uisce.
     
  4. Iarr ar dhuine den lucht féachana más féidir leo an leac oighir a phiocadh suas leis an bpíosa sreangáin, gan an sreangán a cheangail timpeall ar an oighear. Níor chóir go mbeadh siad ábalta é a dhéanamh. 
     
  5. Anois taispeáin dóibh conas é a dhéanamh.  Leag an píosa sreangáin trasna an ghloine, ag déanamh cinnte go bhfuil sé ag luí ar an gciúb oighir. (b'fhéidir go mbeadh ciúb oighir nua ag teastáil má thóg an duine a bhí romhat go leor ama ina mbun, mar sin bíodh cinn úr agat ar fuireachas).  Clúdaigh an oighear agus sreangán le brat salainne agus fág é ar feadh 30 – 60 soicind. 

  6. Pioc suas an sreangán go cúramach.  Ba chóir don oighear a bheith ceangailte leis.

Draíocht!

... cineál… ní hea i ndáiríre… eolaíocht atá ann. Imoibríonn an salann leis an leac oighir a thosaíonn ag leá dá bharr, ach reonn an tuisce arís agus reonn sé an píosa sreangáín isteach san oigher, agus ansin is féidir leat é a phiocadh suas. 

 

Cuirigí grianghraif chugainn don méid atá déanta agaibh.  Iarraigí ar bhur dtuismitheoirí cabhrú leat iad a sheoladh chugainn.