An Ghrian

Nuair atá an ghrian ag taitneamh bíonn muid ag mothú go maith, bíonn giúmar níos fearr orainn agus déantar vitimín D sa chorp a chabhraíonn le fiacla agus cnámha folláine. Ach tá níos mó cúiseanna thábhachtacha ná sin fiú go bhfuil an ghrian ag teastáil uainn ar fad. 

Gan solas na gréíne ní bheadh daoine, ná an chuid is mo de na hainmhithe ábalta maireachtáil. Tarlaíonn séo sé mar nuair a stopann an ghrian ag taitneamh tagann críoch le fótaisintéis i bplandaí. 

Is próiseas é fótaisintéis ina dtáirgíonn plandaí bia.  Muna féidir le planda bia a tháirgeadh dóibh féin, faigheann siad bás. Ansin faigheann na hainmhithe a itheann plandaí bás, agus is gearr go bhfaigheann ainmhithe eile, cosúil linne, a itheann na hainmhithe sin bás freisin. Mar sin, tá solas na gréine ríthábhachtach chun go mairfidh muid.

Fuinneamh Gréine

Is féidir úsáid a bhaint as fuinneamh na gréine i gcomhair an leictreachas agus an teas a úsáideann muid in ár dtithe. Déantar é seo le painéil gréine.   

Tá dhá mór-bhuntáiste ag fuinneamh na gréíne i gcomparáid le breoslaí iontaise ar nós gual, ola agus gás nádúrtha. Ar dtús, is féidir na breoslaí iontaise uilig a bheith ídithe, ach níl teorainn leis an  soláthar de sholas na gréine, fuinneamh in-athnuaite a thugtar air. Ar a bharr sin ní thagann aon truailliú ón bhfuinneamh gréine, cosúil leis an truailliú a thagann as a bheith ag dó breoslaí iontaise. 

Ceisteanna 

1) Cén vitimín a dhéantar sa cholainn le cabhair ó sholas na gréine?

2) Céard is fotaisintéis ann?

3) Cén tainm eile atá ar an fhuinneamh a thagann ón ghrian?

4) Ainmnigh trí bhreoslaí iontaise.

5) Tabhair dhá chúis cén fáth gur foinse maith fuinnimh atá sa ghrian gur féidir linn a úsáid. 

Cuirigí grianghraif chugainn don méid atá déanta agaibh.  Iarraigí ar bhur dtuismitheoirí cabhrú leat iad a sheoladh chugainn.

Turgnamh – Conas Oigheann Gréine a dhéanamh

Go hiondúil úsáideann muid gás nó leictreachas chun bia a chócaráil ach leis an oigheann baile seo beidh tú ábalta úsáid a bhaint as fuinneamh na gréine ina áit. 

Ag teastáil uait:

Bosca m.sh.bosca píotsa, siosúr (nó faigh duine fásta le gearrthóir bosca a úsáid), téip ghreamaitheach, scannán cumhdaithe, scragall stáin, páipéar dubh, páipéar nuachta, rialóir, teirmiméadar, roinnt bia le cócaráil nó le téamh.    

1) Úsáid siosúr chun liopa a ghearradh i gclár an bhosca píotsa. Gearr timpeall ar thrí thaobh, ag fágáil thart ar orlach idir an liopa agus taobhanna an bhosca. 

2) Clúdaigh an taobh istigh den liopa le scragall stáin agus bíodh sé greamaithe go daingean leis an gcúl. Déan cinnte go bhfuil an scragall stáin chomh mín agus is féidir.  Frithchaitheann an liopa seo gathanna na gréine isteach sa mbosca. 

3) Úsáid scannán cumhdaithe trédhearcach le fuinneog aerdhíonach a dhéanamh ionas nach féidir le solas na gréine dul isteach sa mbosca. Greamaigh sraith dúbailte den scannán cumhdaithe thar an oscailt sa chlár. Fág thart ar orlach d'fhorluí den phlaisteach timpeall ar na taobhanna agus greamaigh go daingean ar gach taobh.  

4) Líneáil bun an bhosca le páipéar dubh—súnn dubh an teas isteach. Chun do oigheann a insligh ionas go bhfanann an teas istigh, corn suas leathanaigh nuachtán chun imeall a dhéanamh timpeall ar thaobhanna an bhosca. Ba chóir go mbeadh an clár ábalta dúnadh fiú agus an páipéar nuachta istigh.

5) An t-am is fearr chun do oigheann gréine a úsáid ná nuair atá an ghrian go hard sa spéir - idir 11 am agus 3 pm. Tabhair amach do oigheann chuig spota grianmhar agus socraigh an liopa go dtí go bhfuil an oiread do sholas na gréine agus is féidir ag  frithchaitheamh ón scragall stáin ar an fhuinneog clúdaithe le plaisteach. Úsáid rialóir nó spúnóg adhmaid chun an liopa a ardú go pé uillinn a theastaíonn chun an leas is fearr a bhaint ón ghrian. 

6) Ceann de na rudaí is blasta go bhféadfá triail a bhaint as a dhéanamh i do oigheann nua ná s'mores. Seacláid agus leamhachán leáite galánta!  

Ag teastáil uait: 

Brioscaí tur (m.sh Marietta nó rich tea), barra seacláide agus leamhacháin. 

1)Réamhthéigh do oigheann gréine ar feadh thart ar leathuair an chloig; má tá teirmiméadar agat cuir isteach é freisin agus feicfidh tú an teocht ag ardú.  

2) Cuir do bhrioscaí ar mhias gloine  agus cuir leamhachán ar bharr gach ceann. Tógfaidh sé thart ar 30 – 60 nóiméad go mbeidh na leamhacháin breá bog. 

3) Nuair a cheapann tú go bhfuil sé réidh, oscail an oigheann agus cuir píosa seacláide ar gach leamhachán agus dún an clár arís ar feadh cúpla nóiméad go dtí go dtosaíonn an seacláid ag leá.  

4)Tóg an mias amach go cúramach le miotóga oighinn.  

5) Cuir briosca eile ar bharr na seacláide agus leamhachán chun ceapaire a dhéanamh, fáisc le chéile é agus NEAM NEAM!

  

Cuirigí grianghraif chugainn don méid atá déanta agaibh.  Iarraigí ar bhur dtuismitheoirí cabhrú leat iad a sheoladh chugainn.

Freagraí – 1) Vitimín D 2) Fótaisintéis is ea an próiseas ina ndéanann plandaí bia 3) Fuinneamh na Gréine 4) gual, ola agus gás nádúrtha 5) Níl teorainn leis an soláthar de sholas na gréine agus tá sé gan truailliú.