In a new documentary Cogadh ar Mhná, airing on RTÉ One tonight, October 14th at 9.35pm, historians look at how women were treated in Ireland in the struggle to become an independent state. 

Sa chlár faisnéise nua, Cogadh ar Mhná, bréagnaítear an tuairim nár tharla foréigean gnéis i gcoinne na mban le linn Chogadh na Saoirse ná Chogadh na gCarad. Inseofar den chéad uair sa chlár seo scéal chuid de na mná a d'fhulaing.

Tabharfar léargas eile dúinn ar an réabhlóid in Éirinn agus mar a cuireadh scéalta na mban faoin tréimhse sin faoi chois.  Arna léiriú trí chomhpháirtíocht nua idir TG4 agus RTÉ le tacaíocht ó Údarás Craolacháin na hÉireann. 

Cén t-údar nár chualathas riamh gur tharla foréigean i gcoinne na mban le linn Chogadh na Saoirse ná Chogadh na gCarad ina dhiaidh sin?

Rud a bhí amhlaidh i ngach cogadh eile - An Chéad Chogadh Domhanda, An Dara Cogadh Domhanda agus fiú an Cogadh sa Bhoisnia go deireadh.  Ar bhain a leithéid leis an Réabhlóid in Éirinn?

Measadh ar feadh blianta an méid a thit amach in Éirinn a bheith eisceachtúil sa tslí is gur ceapadh nár tharla a leithéid. Ach an fíor sin?  An é nár tharla ainghníomhartha mar sin in Éirinn? An raibh an cogadh in Éirinn neamhchosúil leis na cogaí a bhí i ngach áit eile? Agus an raibh na fir anseo níos tuisceanaí?

Ní dóigh leis an gclár seo é.

Tá léargas eile ag teacht chun cinn i bhfianaise taighde nua ceannródaíoch ó staraithe mar Mary McAuliffe agus Lindsey Earner-Byrne, na socheolaithe Linda Connolly agus Louise Ryan agus an staraí agus scríbhneoir Ann Mathwews. I ndiaidh súil eile a chaitheamh ar sheanfhoinsí agus ar ábhar nua, tá siad ag teacht ar scéalta faoi fhoréigean i gcoinne na mban nár labhradh riamh cheana orthu.

Is minic gur ceileadh scéalta na mban seo mar gheall ar náire a bheith orthu agus faitíos nach nglacfadh an pobal leo agus mar gheall gur beag seans go bhfaigheadh siad cothrom na féinne.

Cuirtear leagan drámatúil de na scéalta seo i láthair  i "Cogadh ar Mhná" ar bhealach ar leith trí úsáid a bhaint as focal na mban féin, nuair atá cuntas uathu féin ar fáil. Tugtar guth d’fhocail na mban agus tugtar ardán dóibh den chéad uair le céad bliain agus féachtar an bhéim mhór a bhí ar lucht troda agus ar bheartaíocht mhíleata sa stair go dtí seo maidir leis an tréimhse sin a chur ina ceart.

Tá sé tábhachtach go n-inseofaí na scéalta seo - ba mhná leath den daonra le linn na réabhlóide in Éirinn. Ba mhó i bhfad mná a bhí i measc na sibhialtach ná a bhí páirteach sa chath - ach fágadh ar bhain leosan agus ar fhulaing siad ar lár as an stair mar a insítear é.

Insítear in Cogadh ar Mhná nithe nár dúradh cheana riamh, téitear go bun an údair sna scéalta seo agus bréagnaítear an tuiscint a bhí ann gur eisceacht a bhí sa chogadh in Éirinn le hais cogaí eile ar fud an domhain. Tá sé in am a tharla do na mná seo a insint, guth a thabhairt dóibh agus caint a dhéanamh faoin tslí ar caitheadh leo. Cuirimis ina cheart anois an failí a rinneadh san am a caitheadh agus tugaimis an fhírinne chun solais. Cuirtear tús leis sin sa chlár faisnéise seo.

Rinneadh ‘Cogadh ar Mhná’ a mhaoiniú le cabhair ó Údarás Craolacháin na hÉireann leis an Táille Ceadúnais Teilifíse.

Taispeánfar Cogadh ar Mhná ar RTÉ One, anocht, 14 Deireadh Fómhair ag 9.35 p.m