Thug beirt Airí Rialtais le fios do Stát-Rúnaí an Tuaiscirt 30 bliain ó shin go rabhthas buartha faoin easpa dul chun cinn sa Tuaisceart maidir le comharthaí dátheangacha ar shráideanna agus ar chomharthaí bóthair.

Go deimhin, thug an bheirt Airí le fios go raibh an Cairdinéal Tomás Ó Fiaich thar a bheith buartha faoi.

Ag cruinniú den Chomhdháil Idir-Rialtasach Angla-Éireannach i mí Mheithimh na bliana sin, mhaígh an tAire Dlí agus Cirt Gerard Collins agus an tAire Fuinnimh agus Cumarsáide Ray Burke go raibh Sinn Féin ag teacht i dtír ar cheist na gcomharthaí dátheangacha agus á húsáid mar uirlis bholscaireachta.

Thug an bheirt Airí le fios don Stát-Runaí Tom King gur údar mór imní a bhí ann do rialtas na hÉireann go raibh cosc go fóill faoin Acht um Rialtas Áitiúil (1949) ar ainmneacha sráideanna a chrochadh i nGaeilge ó thuaidh.

Tom King

Mhaígh Ray Burke nach raibh a leithéid de reachtaíocht i bhfeidhm in aon áit eile sa Ríocht Aontaithe: "Níl ann ach deis do Shinn Féin [comharthaí] a chrochadh beag beann ar an dlí agus an chreidiúint pholaitiúil a thuilleamh."

Dúirt Gerry Collins go raibh Sinn Féin ag iarraidh seilbh a ghlacadh ar an teanga agus go raibh sé seo ina údar imní ag Ard-Easpag Ard Mhacha, an Cairdinéal Ó Fiaich.

Dúirt an tAire Collins gur mian le Rialtas na hÉireann fógra poiblí a dhéanamh go raibh siad buartha faoin cheist seo agus go raibh cainteanna ar bun idir an dá rialtas chun dul i ngleic leis: "Nílimid ag iarraidh go bhfuadódh Sinn Féin an Ghaeilge ar mhaithe le bolscaireacht."

Thug Tom King le fios go raibh sé ar intinn ag Rialtas na Breataine institiúid ar leith a bhunú chun taighde a dhéanamh ar logainmneacha an Tuaiscirt agus go gcaithfí £100,000 air: "Caithfidh mé a rá, áfach, go gcuireann ceist na gcomharthaí sráide roinnt amhrais orm. Bheinn an-bhuartha faoi. D'fhéadfadh sé deighilt a chothú. Tá ‘Robert Bradford Street' ann." B'in tagairt don Fheisire Parlaiminte an tUrrramach Robert Bradford a dhúnmharaigh an tIRA sa bhliain 1981. 

Ach chuir Tom King in iúl don bheirt Airí nach mbeadh aon ghlacadh ag Rialtas na Breataine leis an dátheangachas sa Tuaisceart.

Chuir Gerry Collins in iúl dósan gur ábhar práinne a bhí sa cheist seo: "Is éard a theastaíonn uainn a chinntiú nach féidir leis an IRA an cheist a fhuadach ar mhaithe le bolscaireacht ... . Mura ndéanfaimid sin, glacfaidh an tIRA seilbh ar thraidisiúin na Gaeilge." 

Ach léiríonn meamram stiúrtha na Roinne Gnóthaí Eachtracha go raibh taobh na hÉireann den Rúnaíocht Angla-Éireannach go mór in amhras faoi thiomantas Rialtas na Breataine i leith na Gaeilge: "Is é seasamh na Breataine - cé gur cosúil go bhfuil sé cuiditheach - ná constaicí maorlathacha, dlíthiúla agus airgeadais a chur sa bhealach ar leasuithe agus, ar deireadh thiar, an argóint a dhéanamh go dtiocfadh deighilt as gníomhú go luath ina lán réimsí." 

Beidh an clár Siar 30 Bliain ar siúl ar TG4 ag 7.15 anocht