Físealaíontóir iomráiteach is ea Brian Eno a bhain clú agus cáil idirnáisiúnta amach mar cheoltóir leis an ngrúpa Roxy Music agus mar léiritheoir ceoil le leithéidí U2, Talking Heads agus David Bowie. Tá taispeántas dá chuid le feiceáil sa ngailearaí in Acadamh Ibeirneach Ríoga, i mBaile Átha Cliath go dtí an 24ú Feabhra. 77 Million Paintings an teideal atá ar an taispeántas.  

Láithreoir An Chúinne Dhána, Tristan Rosenstock.

Thug an scoláire agus an criticeoir Caoimhín Mac Giolla Léith, Ollamh Comhlach le Nua-Ghaeilge in Ollscoil na hÉireann, Baile Átha Cliath, cuairt ar an taispeántas. Seo a leanas na ceisteanna a chur Tristan Rosenstock, láithreoir RTÉ Raidió na Gaeltachta, ar Chaoimhín tar éis na cuairte:

Taispeántas 77 Milliún Pictiúr in Acadamh Ibeirneach Ríoga, BÁC

Cad go díreach atá i gceist le healaín ghiniúnach?

‘Séard atá i gceist leis an ealaín ghiniúnach ná ealaín a eascraíonn as córas, as rud éigin sistéamach, go minic as rud éigin a thagann ó mhisín; ‘sé sin go gcuirtear córas nó sistéam sa tsúil agus as sin go ndéantar saothar ealaíne a bheag nó a mhór as fhéin, de réir a chéile. Tá fad áirithe nó bearna áirithe idir an meon cruthaíoch daonna agus an saothar críochnúil ealaíne.

Tugann Brian Eno ceol físiúil ar an saothar seo. Tá ceol nó fuaimrian ag baint leis atá dorcha go maith. Cén sórt atmaisféir a chruthaíonn an ceol i dtosach?

Féachtar ar Brian mar cheannródaí sa rud ar a dtugtar ‘An Ceol Comhthimpeallach’ – Ambient Music air. Ar bhealach, is Ambient ArtAmbient Paintings atá i gceist anseo. Bhí sé tábhachtach d’Eno sna 70í nuair a thosaigh sé leis an gceol comhthimpeallach, idirdhealú a dhéanamh idir an rud ar a dtug sé ‘Elevator Music’ air, agus an rud a bhí ar bun aige siúd a raibh idir shuaimhneas agus dhúshlán ag roinnt leis. Bhí sé míshuaimhneach agus dorcha, ach ciúin, mall. Féadfadh sé a bheith sa chúlra más maith leat, ach tá rud éigin cineál bagarthach, cineál míshuaimhneach ag roinnt leis. Tagann sé sin ón gcineál iar-phunc – post punk sin, an ethos a bhain leis an Brian Eno is fearr aithne, agus is é sin an ceoltóir agus an cumadóir.

Nuair s shiúlann tú isteach sa spás seo , tá sé dorcha, tá cúpla tolg leagtha amach don lucht féachana. Ach bíodh is go bhfuil tú i do shuí ar an tolg ag faire ar seo agus ag éisteacht leis an bhfuaim, ní fhéadfaí a rá gur eispéireas é a chuireann ar do shuaimhneas tú?

Braitheann sé ort fhéin is dóigh liom. Bhí mé fhéin istigh an lá cheana, agus bhí cúpla daoine ann a raibh cuma an tsuaimhnis orthu agus bhí daoine eile a shuigh síos, agus ansin a d’éirigh ina seasamh aríst agus a shiúil timpeall. Fanann daoine áirithe ann ar feadh leath uair an chloig agus níos mó, ag féachaint ar an scáileán atá ag athrú go mall, mall. Tá sé dorcha de réir a chéile ar ndóigh. Téann do shúile i dtaithí ar an dorchadas. 

Brian Eno - Ceoltóir, Ealaíontóir agus Físealaíontóir

Deir sé mar réamhrá ar bhealach ar bhalla an ghailearaí ag dul isteach duit, go raibh lámh amháin aige sa bhfís ealaín agus lámh eile aige sa cheol, agus go raibh sé ag iarraidh ar feadh a shaoil an dá rud sin a tharraingt le chéile agus solas agus fuaim a tharrraingt le chéile. Conas a éiríonn leis leis an taispeántas seo?

Is fiú a rá gur rud réasúnta seanbhunaithe é sin. Eascraíonn cuid mhaith des na bannaí ceoil agus den cheol is tábhachtaí sna 70í as cultúr na gcoláistí ealaíona sna 60í. Bhí an dúshlán sin roimhe, b'éigean dó an dá rud a tharraingt le chéile i gcónaí, agus am éigin ins na 70í shíl sé, d’éirigh leis. Na video paintings a thug sé ar mhórán dár tháinig chun cinn as sin amach. Seo é an mórshaothar ón iarracht sin ar video, foirm a bhí réasúnta nua agus an phéintéireacht, foirm atá chomh seanbhunaithe, a théann siar go dtí an Renaissance. Dúirt sé go raibh sé an-shásta gur éirigh leis an dá fhoirm seo a thabhairt le chéíle, agus thug sé video paintings orthu. 

Chíonn gach éinne againn rudaí difriúla i saothair ealaíona. D’fhéadfadh léamh ana-dhifriúil a bheith ag an mbeirt againn ar an saothar céanna; ach i gcás rud éigin mar seo atá ag síor-athrú, ní fheicfidh aon bheirt an saothar céanna riamh, ar bhealach. Cad a dhéanann sé sin don chaidreamh idir an breathnóir agus an saothar fhéin?

Bhuel d’fhéadfá a rá, fiú mura mbeadh an t-íomhá ag athrú nach ionainn an rud a fheiceann aon bheirt ag aon am ar leith, in aon phictiúr ar bhalla. Ach tá an ceart agat, tagann an t-athrú go mall. Tá patrún diamantach a bhfuil gnéithe éagsúla ann Tá castacht ag roinnt leis faoi mar a bheadh an fhoirm ealaíne is giorra dó, 'sé sin gloine dhaite i bhfuinneog ardeaglaise, mar sin an chosúlacht mhór. 

An bhfuil sé deacair rud éigin mar seo a mheas nuair nach bhfuil críoch leis?

D’fhéadfá a rá go bhfuil, ach d’fhéadfá a leithéid a rá faoi phátrún. 'Sé sin má tá pátrún casta nach mbogann ar phíosa péintéireachta os do chomhair, féadfadh do shúile an pátrún sin a leanúint go síoraí.

Ar thaitin an taispeántas seo leat?

Thaitin sé liom ach le fírinne, is spéisiúla domsa an ceol comhthimpeallach ná taobh na ndearcealaíona de a bhfuil ar bun ag Brian Eno. 

Craoltar An Cúinne Dána idir 18.30 agus 19.00 gach Domhnach ar RTÉ Raidió na Gaeltachta.