Broadcaster and journalist, Evelyn O' Rourke was diagnosed with breast cancer whilst on maternity leave ten years ago. Wednesday, 12 May at 9.30 on TG4, Evelyn recounts her journey with the disease and discovers how cancer affects women in Ireland.

Nuair a bhí Evelyn O'Rourke ar shaoire mháithreachais, fuair sí amach go raibh sí ag iompar den dara huair. Ní raibh sé ach seachtain ina dhiaidh sin nuair a fuair sí an nuacht thubaisteach go raibh ailse chíche uirthi. Inniu, 10 mbliana níos déanaí agus muid fós ag déileáil le conspóid an Chláir Náisiúnta Scagthástála Ceirbheacs, fiosróidh Evelyn atá i ndán do mhná a bhfuil ailse orthu in Éirinn sa lá atá inniu ann.

San fhadchlár faisnéise seo, buailfidh údar an chláir, Evelyn O’Rourke, le mná, teaghlaigh, dochtúirí agus soláthraithe seirbhíse chun na gnéithe liachta, mothúchán, síceolaíochta agus socheolaíochta a théann i bhfeidhm ar mhá a bhfuil ailse orthu a fhiosrú le go mbeidh a fhios againn mar is féidir linn seirbhís d’ardchaighdeán a chur ar fáil, seirbhís atá tuillte ag gach bean sa tír.

Sa bhliain 2014 d’fhoilsigh Evelyn beathaisnéis ina ndearna sí cur síos ar a turas ailse féin agus tá sí ag tacú go díograiseach le Cancer Trials Ireland ó bhí sí féin tinn. Tá sé de mhisean anois ag Evelyn, agus í deich mbliana saor ó thinneas, na hathraithe atá tarlaithe le linn na tréimhse sin ar chóireáil, tacaíocht, trialacha, scanadh agus ar thorthaí a fhiosrú. Cuirtear in iúl do 10,500 bean go bhfuil ailse orthu gach bliain agus tá an uimhir sin ag dul i méid i gcónaí. Ag an am céanna, tá scannal na hailse ceirbheacs fós sna ceannlínte nuachta agus muinín an phobail sa chóras lag dá bharr. Tá slad déanta ag Covid ar ár gcóras sláinte agus, gan amhras, tá an-dochar déanta do chúram ailse na tíre.

Labhróidh Evelyn go hoscailte le mná eile faoina dtaithí féin le hailse agus ar an lorg atá fágtha orthu agus ar a dteaghlaigh dá barr. Tabharfaidh sí faoi thuras timpeall na tíre chun cuairt a thabhairt ar na mná sin agus pléifidh siad go macánta (agus le greann anois is arís) an fhulaingt agus an cumha; an dochloíteacht agus an grá. Faoi scáil Covid, téann sí i gcomhairle an Ollaimh Janice Walshe in Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann chun an fhorbairt atá déanta i gcúram ailse a fháil amach agus fiafróidh de stiúrthóir an Chláir Náisiúnta Scagthástála Ceirbheacs, an Dochtúir Nóirín Russell, mar atáthar ag cothú muinín an phobail arís. Tabharfaidh Cumann Ailse na hÉireann léiriú duairc dúinn ar thionchar na paindéime agus míneoidh Cancer Trials Ireland gur trí thrialacha cliniciúla a chuirfimid feabhas ar chúram ailse amach anseo.

Míneoidh Rachel Morrogh ó Chumann Ailse na hÉireann go bhfuil minicíocht na hailse i measc an phobail ag dul i méid ach go bhfuil níos mó agus níos mó othar ag teacht chucu féin ón ailse freisin. Is é an dúshlán is mó atá ann sa lá atá inniu ann maidir le cúram ailse, dar léi, ná an tionchar atá ag an bpaindéim ar an tseirbhís.

Tá scéal uafásach brónach le hinsint ag an mbaintreach fir agus feachtasóir 221+ Stephen Teap, faoi mar a bhásaigh a bhean Irene de bharr ailse ceirbheacs agus ansin faoi mar a tarraingíodh isteach go tobann é i gceann de na scannail sláinte is mó dá raibh riamh sa Stát. In éineacht le Vicky Phelan, tá sé ag troid gan stad le ceartas a bhaint amach do na mná go léir san eagras.

Bíonn tionchar síceolaíoch agus mothúchánach ag ailse ar mhná agus buailfidh Evelyn leis an síciteiripeoir Stella O’Malley chun an ghné sin den taithí a chíoradh agus pléifidh siad mar is fearr tacaíocht a thabhairt do na mná sin.

I Sligeach tá cóireáil d’ailse phutóige á cur ar Vanessa Job. Is é seo an dara huair a bhfuil cóireáil á fáil d’ailse aici agus labhróidh sí faoin tábhacht a bhaineann le comhairleoireacht agus le tacaíocht don teaghlach go léir. Tá aoibhneas na péintéireachta aimsithe aici agus is íocshláinte di an ealaín. Rachaidh Evelyn ar cuairt chuici ag tréimhsí áirithe dá turas ailse agus foghlaimeoidh sí faoi na dúshláin atá roimh Vanessa agus a clann.

Éireoidh le Evelyn bualadh leis an gcnáimhseach Ruth O’Connor atá ag glacadh páirte i dtriail chliniciúil d’ailse chíche. De thoradh an tsaineolais phroifisiúnta a bhí ag Ruth, chuaigh sí sa tóir ar thriail agus tháinig sí ar cheann a bhí oiriúnach di agus a bhí ar bun go háitiúil i mBaile Átha Cliath. Labhróidh sí le Evelyn faoin dóchas a thugann na trialacha d’othair agus chomh riachtanach is atá siad.

Is dochtúir comhairleach iomráiteach í dochtúir Evelyn, an tOllamh Janice Walshe, agus inseoidh sí do Evelyn faoin bhforbairt iontach atá tagtha ar na modhanna cóireála atá ar fáil d’ailse chíche le deich mbliana. Míneoidh sí nach bhfuil gá do gach othar ceimiteiripe a fhulaingt níos mó agus gur céim mhór chun cinn é sin.

Chun na hiarmhairtí a bhaineann le cóireáil ailse ar mhná a phlé, buailfidh Evelyn leis an bhfile, Réaltán Ní Leannáin mar go raibh ailse chíche uirthi thart ar an am céanna le Evelyn. Labhróidh siad go hoscailte faoi a gcuid gruaige a chailleadh agus déarfaidh Réaltán a dán 'Gruagairí’, dán as a cnuasach filíochta ‘Turas Ailse’.

Ó tháinig biseach ar Evelyn, tá sí ag tacú go paiseanta le Cancer Trials Ireland agus buailfidh sí le Eibhlin Mulroe, POF Cancer Trails Ireland lena fháil amach cé chomh maith is atáimid sa tír seo ag tabhairt tacaíochta agus airgid do thrialacha cliniciúla. Leagfaidh Eibhlin béim ar an lucht leighis proifisiúntadochreidte atá ag brú agus ag tiomáint cleachtadh na dtrialacha anseo in Éirinn ach nach bhfuil Rialtas na tíre ag déanamh maoiniú ceart ar thrialacha cliniciúla ailse.

Tá mná ann a thaistealaíonn chun cóireáil a fháil i dtíortha eile agus labhróidh Evelyn le Lynsey Bennett, máthair as Longfort agus ball den 221+, faoin gcóireáil a cuireadh uirthi le déanaí i Meicsiceo. Labhróidh siad go macánta faoin tacaíocht a theastaíonn ó mhná ó am go ham ina saol pearsanta agus ina saol gnéis agus iad ag dul i ngleic le hiarmhairtí na cóireála.

I gCorcaigh, cuirfidh Evelyn agallamh ar an Dochtúir Nóirín Russell, stiúrthóir an Chláir Náisiúnta Scagthástála Ceirbheacs agus fiafróidh sí di faoi chomh héifeachtach is atá an clár scagthástála anois tar éis an scannail. Creideann an Dr Russell go bhfuil muinín á cothú arís de réir a chéile agus go bhfuil sé d’acmhainn ag an gcóras seo ailse cheirbheacs a ruaigeadh nach mór ón bpobal.

Is i gCorcaigh arís a beidh Evelyn chun bualadh leis an dochtúir ginearálta Sarah Fitzgibbon, máthair ar a bhfuil ailse phutóige céim a ceathair. Creideann Sarah go mbeadh sí ‘fuar san uaigh’ dá mba rud é gur éirigh sí tinn deich mbliain ó shin. A bhuíochas don taighde agus do na forbairtí leighis, tá sí fós linn agus cé nach mbeidh sí saor ón ailse go brách, tá an tsláinte go maith aici faoi láthair.

Tá ailse ar an amhránaí ceoil tíre Rose McConnon agus níl biseach i ndán di, mar sin féin teastaíonn uaithi sásamh a bhaint as gach uile lá atá roimpi. Rachaidh Evelyn ar cuairt chuici ina teach i Muineachán agus tabharfaidh fealsúnacht Rose spreagadh mór di.

Buailfidh Evelyn le ceoltóir eile - Colm Mac Con Iomaire – i mBaile Átha Cliath agus labhróidh Colm faoi bheatha agus bhás Nuala, a dheirfiúr. Seinnfidh sé ‘I mBaclainn na nAingeal’, píosa álainn ceoil a scríobh sé i gcuimhne uirthi agus mar cheiliúradh uirthi.

Ar thrá fhairsing fholamh i bPort Mearnóg, inseoidh Dee Featherstone do Evelyn an fáth a d’eagraigh sí an Strip & Dip - eachtra a sháraigh curiarracht dhomhanda agus a bhailigh na céadta míle euro do charthanachtaí ailse - agus inseoidh sí di faoin luach atá le pobal agus le tacaíocht dóibhsean a thagann slán ó ailse. Beidh Peigí Uí Ruairc, máthair Evelyn, ag breathnú go ceanúil ar a hiníon agus ar mhná an Strip & Dip agus iad ag snámh i gcomhluadar a chéile i bhfarraige fhuar an gheimhridh.

Craolfar Evelyn O’Rourke: Ailse & Ise ar TG4 ag 9.30pm Dé Céadaoin an 12ú Bealtaine 2021.