An samhradh seo caite chraol RTÉ Raidió na Gaeltachta an tsraith Meascra – sraith a dhein iarracht ar ardán a thabhairt don nua-scríbhneoireacht. Fuair an tsraith féin an-éisteacht agus an-mholadh agus minic go leor lorgaíodh go gcuirfí ábhar na sraithe amach i riocht leabhar. Tá an leabhar Meascra ón Aer foilsithe anois ag Coiscéim. Déanann Marcus Mac Conghail cur síos ar roinnt de na nithe a spreag an tsraith agus an leabhar. 

Thaitin bailiúcháin riamh liom. Gur cruinníodh le chéile scata nithe idir chlúdaigh, faoi dhíon, faoin aer, ar fhallaí, ar sheinnliosta – go raibh pearsantacht ag an mbailiúchán. Siar san aois seo caite nuair a bhíodh sé de nós againn mixtéip a dhéanamh do chara nó do leannán – 'seo blaiseadh díom' a bhí á rá agat – ‘tarlaíonn na fuaimeanna seo go léir istigh im cheann’. An fuaimrian inmheánach á dhéanamh seachtrach agat. 

Tá meascraí á gcur le chéile ag na Gaeil riamh anall – Leabhar Bhaile an Mhóta mar shampla, nó  Leabhar Mór Leacáin – a raibh d’eolas ag an bpointe sin acu cruinnithe le chéile in aon áit amháin. Lean an nós sin ar aghaidh go himeall ré na hathbheochana le foilsiú na hirise, Bolg an tSoláir, i mBéal Feirste in 1795. 

Léim ar aghaidh go dtí an fichiú haois agus thosaigh na bailiúcháin ag teacht go tiubh te tapaidh – agus gach ceann acu lena phearsantacht féin. Monarcha Mhaigh Nuad faoi ndeara roinnt mhaith de – Iris Leabhar Mhaigh Nuad ar dtús agus ó na 70idí ar aghaidh Léachtaí Cholm Cille. Is minic gur spreag aiste as na hirisí sin mé le breis tochailte a dhéanamh – dea-chomhartha shílfeá.

Marcus Mac Conghail , eagarthóir Meascra

Ní laistigh d’fhallaí na hollscoile a d’fhan nós seo na mbailiúchán – sna 70idí tháinig ann do Scríobh, le linn na n80idí agus na 90idí bhí Oghma ann dúinn, thóg Bliainiris agus An Aimsir Óg isteach sa mhílaois nua sinn, gan trácht ar na hirisí logánta An Linn Bhuí, Iris na hOidhreachta agus scata eile. Is dócha gur thuig na daoine a chur na hirisí san le chéile an tábhacht a bhaineann le hardán ar chur ar fáil do scríbhneoirí – muna mbíonn a leithéid ar fáil ní scríobhfar.

Cad is féidir a rá faoin meascra atá i Meascra ón Aer? Piollaí próis le faoiseamh filíocht eatarthu atá ann. Ní thógann sé thar chúig nóiméad aiste ar bith acu a léamh. Tá gach píosa éagsúil ón gceann a théann roimhe. D’fhéadfá an leabhar a léamh ó thús deireadh dá mba mhian leat nó é a oscailt ar leathanach randamach go bhfeicfidh tú cad atá amach romhat. 

Tá gearrscéalta ann, sleachta as úrscéalta neamhfhoilsithe, cuimhní cinn, aistí staire, portráid pholaitiúil, machnamh ar chreideamh, ar shláinte, ar an timpeallacht. Tá léargas ar shochaí atá ag athrú ar fáil ann. Níl sé acadúil, ach níl sé gan léann. Tá aistir phearsanta anso ó dhaoine atá ag dul i ngleic le deacrachtaí móra agus beaga an tsaoil. Ní gá go dtaitneodh gach aiste leat – agus ní na haistí céanna a thaitneoidh le haon bheirt – ach an rud atá suimiúil fúthu, dar liom, ná gur léiriú iad ar phobal leathan uileghabhálach agus iad á gcur féin in iúl. Daichead scríbhneoir i mbun oibre.

Ta Meascra ón Aer ar fáil le ordú ón na siopaí seo a leanas:

An Siopa Leabhar-anseo

An Ceathrú Póilí -anseo

An Caifé Liteartha, sa Daingean.